新浪博客

萨哈语简明语法

2013-10-16 22:59阅读：

http://blog.sina.cn/dpool/blog/u/1382377600

一、语言简介
萨哈语(原：саха тыла；俄：якутский язык；英：sakha language/yakut language)是突厥语族中一种很特别的语言。有学者认为，她是最早从共通突厥语中分离出来的语言。由于分离时间较早，与蒙古语、满-通古斯诸多语言接触频繁，她同其他突厥语有着非常大的差异。萨哈语属阿尔泰语系突厥语族西伯利亚语支，与她关系最近的语言是多尔干语(долган тыла/һака тыла)—一种濒临灭绝的突厥语，使用人口仅1000多人。萨哈语是俄罗斯萨哈共和国(Саха Республиката)的官方语言之一，使用人口约四十五万。“萨哈”的意思有“灰色”、“狩猎”、“边陲”等多种说法。
 萨哈语简明语法
萨哈人
二、字母和发音
萨哈语使用以基里尔字母为基础的文字。

萨哈语简明语法

http://www.omniglot.com/writing/yakut.htm

三、名词
同其他突厥语一样，萨哈语名词后可接数、格、领属性人称等多种语法成分。
1． 名词的数
根据词尾以及词干元音的不同，复数词缀有多种形态，添加方式如下：
-元音结尾者加-лар/лор/лэл/лөр：саалар武器，сүгэлэр斧子，оҥочолор船
-к,п,с,т,х结尾者加-тар/тор/тэр/төр：балыктар鱼，кыргыттар少年们，уолаттар小伙子们
-й,д,р结尾者加-дар/дор/дэр/дөр：сирэйдэр面孔，убайдар兄弟们，хаардар雪
-м,н结尾者加-нар/нор/нэр/нөр：отоннор草莓，соннор外套，сонуннор消息
-ҥ结尾者加-ҥар/ҥор/ҥэр/ҥөр：чараҥҥар树木，тииҥҥэр松鼠，дэҥҥэр偶然
2. 名词的领属性人称
名词的领属性人称词尾表示“某人的某某”，比如：сирэй脸+-им=сирэйим我的脸。各人称词尾及添加情况如下：
1sg -м/ым/им/ум/үм
2sg -ҥ/ыҥ/иҥ/уҥ/үҥ
3sg -та/тэ/то/тө/а/э/о/ө
单数第一、二人称不带元音的词缀加在词干以元音结尾的词后，其余形态根据元音和谐律加在词干以辅音结尾的词后面。第三人称含-т-的词缀加在元音结尾的词干后。
1pl
元音后或й,л,р：-быт/бит/бут/бүт
к,п,с,т,х：-пыт/пит/пут/пүт
м,н,ҥ：-мыт/мит/мут/мүт
2pl
元音后：-ҕыт/ҕит/ҕут/ҕүт
й,л,р：-гыт/гит/гут/гүт
к,п,с,т：-кыт/кит/кут/күт
х：-хыт/хит/хут/хүт
м,н,ҥ：-ҥыт/ҥит/ҥут/ҥүт
3pl
元音后：-лара/лэрэ/лоро/лөрө
к,п,с,х,т：-тара/тэрэ/торо/төрө
й,р：-дара/дэрэ/доро/дөрө
м,н,ҥ：-нара/нэрэ/норо/нөрө
用例：
убай兄弟：убайым我的兄弟，убайыҥ你的兄弟，убайа他的兄弟，убайбыт我们的兄弟，убайгыт你们的兄弟，убайдара他们的兄弟
3.名词的格
萨哈语有八个格，形态与用法简要如下：
1）主格：零词尾，作主语、叙述语等。
Хоско остуол турар. 房间里有张桌子。[остуол桌子]
Оҕолор оскуолаҕа бардылар. 孩子们去学校了。[оҕолор孩子们]
2）共同格：表示在一起。
元音后：-лыын/лиин/луун/лүүн
к,п,с,т,х：-тыын/тиин/туун/түүн
й,р：-дыын/диин/дуун/дүүн
м,н,ҥ：-ныын/ниин/нуун/нүүн
Мин уолаттыын дьиэҕэ хаалабын. 我和那小伙留在家里。[уолат小伙+-тыын共同格]
Эбэм оҕолордуун кэллэ. 我奶奶和孩子们一起来了。[оҕолор孩子们+-дуун共同格]
还有一种词缀也表达类似的意思：
元音及п,т,к,х,с：-тары/тэри/тору/төрү
р,й：-дары/дэри/дору/дөрү
л：-лары/лэри/лору/лөрү
м,н,ҥ：-нары/нэри/нору/нөрү
быһаҕы кыыннары аҕал. 把刀和刀鞘一起带来。[кыын刀鞘+-нары]
3）宾格：表示宾语。
元音后：-ны/ни/ну/нү
辅音后：-ы/и/у/ү
Бу киһи арыгыны испэт.这人不喝酒。[арыгы酒+-ны宾格，与蒙古语архи近似，不知是否借自蒙古语]
Уол ырыаны эбэтэр хоһоону суруйар. 男孩写了一首歌和一首诗。[ырыа歌+-ны宾格，хоһоон诗+-у宾格]
4）部分格：表示全体中的一部分或不太关心的内容，命令式的宾语通常用部分格表示。
元音及п,т,к,х,с：-та/тэ/то/тө
р,й：-да/дэ/до/дө
л：-ла/лэ/ло/лө
м,н,ҥ：-на/нэ/но/нө
Уута биэр, баһаалыста！请把水给我！[уу水+-та部分格]
Кинигэтэ ааҕыт！读书！[кинигэ书+-тэ部分格]
5）与格：表示给予某人、在某地什么、去往某地、多久期间等意思。
а,э,о,ө,ыа,иэ,уо,үө：-ҕа/ҕэ/ҕо/ҕө
ы,и,у,ү,й,л,р：-га/гэ/го/гө
к,п,с,т：-ка/кэ/ко/кө
х：-ха/-хэ/-хо/-хө
м,н,ҥ：-ҥа/-ҥэ/-ҥо/-ҥө
Сүгэ муннукка сытар.斧子在墙角。[муунук墙角+-ка与格]
Самыыр үс хонукка түстэ. 雨下了三天三夜。[хонук昼夜+-ка与格]
6）从格：表示行为开始的场所、时间、间接宾语等。
元音后：-ттан/ттэн/ттон/ттөн
辅音后：-тан/тэн/тон/төн
Ол күнтэн ыла кэпсэппэт буолла. 从那天起他没说过话。[күн天+-тэн从格]
Ол киһиттэн ыйыт. 问那个人吧。[киһи人+-ттэн从格]
7）具格：表示工具、依据、场所、理由等。
元音后：-нан/нэн/нон/нөн
辅音后：-ынан/инэн/унан/үнэн
Аҕам остуораһынан үлэлээбитэ. 我爸爸当过看守。[остуорас看守+-ынан具格，借自俄语сторож]
Миини луосканан иһэбит. 我用勺子喝汤。[луоска勺子+-нан具格]
8）比格：表示比较。
元音及п,т,к,х,с：-тааҕар/тээҕэр/тооҕор/төөҕөр
й,р：-дааҕар/дээҕэр/дооҕор/дөөҕөр
л：-лааҕар/лээҕэр/лооҕор/лөөҕөр
м,н,ҥ：-нааҕар/нээҕэр/нооҕор/нөөҕөр
Массыына аттааҕар быдан түргэн. 汽车比马跑得快。[ат马+-тааҕар比格]
Туохтааҕар даҕаны минньигэс. 比什么都甜。[туох什么+-тааҕар比格]
当领属性词缀和格词尾结合时，会发生各种语音变化，列举ийэ“妈妈”的形态变化如下:

格 我的妈妈 你的妈妈 他的妈妈
主格 ийэм ийэн ийэтэ
与格 ийэбэр ийэҕэр ийэтигэр
宾格 ийэбин ийэҕин ийэтин
从格 ийэбиттэн ийэҕиттэн ийэтиттэн
具格 ийэбинэн ийэҕинэн ийэттинэн
共同格 ийэбиниин ийэҕиниин ийэтиниин
比格 ийэбинээҕэр ийэҕинээҕэр ийэтээҕэр
格 我们的妈妈 你们的妈妈 他们的妈妈
主格 ийэбит ийэҕит ийэлэрэ
与格 ийэбитигэр ийэҕитигэр ийэлэригэр
宾格 ийэбитин ийэҕитин ийэлэрин
从格 ийэбититтэн ийэҕититтэн ийэлэриттэн
具格 ийэбитинэн ийэҕитинэн ийэлэринэн
共同格 ийэбитиниин ийэҕититиниин ийэлэриниин
比格 ийэбитинээҕэр ийэҕитинээҕэр ийэлэринээҕэр
表人名词通常没有部分格形式。
四、代词
1. 人称代词的变化
格 我 你 他
主格 мин эн кини
与格 ниэхэ эйиэхэ киниэхэ
宾格 миигин эйигин кинини
从格 миигиттэн эйигиттэн киниттэн
具格 миигинэн эйигинэн кининэн
共同格 миигинниин эйигинниин киниилиин
比格 миигиннээҕэр эйииггиннээҕэр кинитээҕэр

格 我们 你们 他们
主格 биһиги эһиги кинилэр
与格 биһиэхэ эһиэхэ кинилэргэ
宾格 биһигини эһигини кинилэри
从格 биһигиттэн эһигиттэн кинилэртэн
具格 биһигинэн эһигинэн кинилэринэн
共同格 биһигинниин эһигинниин кинилэрдиин
比格 биһигиннээҕэр эһигиннээҕэр кинилэрдээҕэр
人称代词没有部分格。
2.指示代词
格 这 那
主格 бу ол
与格 маныаха онуоха
宾格 маны ону
从格 мантан онтон
具格 манан онон
共同格 манныын оннуун
比格 маннааҕар оннооҕор
另有一个表示处所的形态：манна在这里, онно在那里

萨哈语简明语法
萨哈摔跤选手 Ваир Бурцев

五、动词
萨哈语动词有非常丰富的时、态、体等变化。
1.人称
同其他突厥语一样，萨哈语根据时态不同有多套人称词尾。
第一套：
1sg –м, 2sg -ҥ, 3sg –а(та), 1pl –быт, 2pl –ҕыт, 3pl –лара
第二套：
1sg –бын, 2sg -

我的更多文章

下载客户端阅读体验更佳

APP专享